|
|
分类
播报
编辑
地理分布
播报
编辑
官方地位
播报
编辑
字母
播报
编辑
字母表
历史
拉丁字母
1925年开始采用. 1934年与印古什字母统一, 不过1938年拉丁字母废除使用.
|
A a
|
Ä ä
|
B b
|
C c
|
Č č
|
Ch ch
|
Čh čh
|
D d
|
|
E e
|
F f
|
G g
|
Gh gh
|
H h
|
I i
|
J j
|
K k
|
|
Kh kh
|
L l
|
M m
|
N n
|
N̡ n̡
|
O o
|
Ö ö
|
P p
|
|
Ph ph
|
Q q
|
Qh qh
|
R r
|
S s
|
Š š
|
T t
|
Th th
|
|
U u
|
Ü ü
|
V v
|
X x
|
Ẋ ẋ
|
Y y
|
Z z
|
Ž ž
|
|
西里尔
|
名称
|
拉丁化
|
名称
|
国际音标
|
|---|---|---|---|---|
|
А а
|
а
|
A a
|
a
|
/ə/, /ɑː/
|
|
Аь аь
|
аь
|
Ä ä
|
ä
|
/æ/, /æː/
|
|
Б б
|
бэ
|
B b
|
be
|
/b/
|
|
В в
|
вэ
|
V v
|
ve
|
/v/
|
|
Г г
|
гэ
|
G g
|
ge
|
/ɡ/
|
|
ГI гI
|
гIа
|
Ġ ġ
|
ġa
|
/ɣ/
|
|
Д д
|
дэ
|
D d
|
de
|
/d/
|
|
Е е
|
е
|
E e
|
e
|
/e/, /ɛː/, /je/, /ie/
|
|
Ё ё
|
ё
|
yo
|
-
|
/jo/etc.
|
|
Ж ж
|
жэ
|
Ƶ ƶ
|
ƶe
|
/ʒ/, /dʒ/
|
|
З з
|
зэ
|
Z z
|
ze
|
/z/, /dz/
|
|
И и
|
и
|
I i
|
i
|
/ɪ/
|
|
Ий ий
|
-
|
Ii ii
|
-
|
/iː/
|
|
Й й
(я, ю, е)
|
доца и
|
Y y
|
doca i
|
/j/
|
|
К к
|
к
|
K k
|
ka
|
/k/
|
|
Ккх ккх
|
-
|
Kk kk
|
-
|
/kː/
|
|
Кх кх
|
кх
|
Q q
|
qa
|
/q/
|
|
Кхкх кхкх
|
-
|
Qq qq
|
-
|
/qː/
|
|
Къ къ
|
къа
|
Q̇ q̇
|
q̇a
|
/q’/
|
|
КI кI
|
кIа
|
Kh kh
|
kha
|
/k’/
|
|
Л л
|
лэ
|
L l
|
el
|
/l/
|
|
М м
|
мэ
|
M m
|
em
|
/m/
|
|
Н н
|
нэ
|
N n
|
en
|
/n/
|
|
О о
|
о
|
O o
|
o
|
/o/, /ɔː/, /wo/, /uo/
|
|
Оь оь
|
оь
|
Ö ö
|
ö
|
/ɥø/, /yø/
|
|
П п
|
пэ
|
P p
|
pe
|
/p/
|
|
Пп пп
|
-
|
Pp pp
|
-
|
/pː/
|
|
ПI пI
|
пIа
|
Ph ph
|
pha
|
/p’/
|
|
Р р
|
рэ
|
R r
|
er
|
/r/
|
|
РхI рхI
|
-
|
Rh rh
|
-
|
/r̥/
|
|
С с
|
сэ
|
S s
|
es
|
/s/
|
|
Сс сс
|
-
|
Ss ss
|
-
|
/sː/
|
|
Т т
|
тэ
|
T t
|
te
|
/t/
|
|
Тт тт
|
-
|
Tt tt
|
-
|
/tː/
|
|
ТI тI
|
тIа
|
Th th
|
tha
|
/t’/
|
|
У у
|
у
|
U u
|
u
|
/uʊ/
|
|
Ув ув
|
-
|
Uu uu
|
-
|
/uː/
|
|
Уь уь
|
уь
|
Ü ü
|
ü
|
/y/
|
|
Ф ф
|
фэ
|
F f
|
ef
|
/f/
|
|
Х х
|
хэ
|
X x
|
xa
|
/x/
|
|
Хь хь
|
хьа
|
Ẋ ẋ
|
ẋa
|
/ʜ/
|
|
ХI хI
|
хIа
|
H h
|
ha
|
/h/
|
|
Ц ц
|
цэ
|
C c
|
ce
|
/ts/
|
|
ЦI цI
|
цIа
|
Ċ ċ
|
ċe
|
/ts’/
|
|
Ч ч
|
чэ
|
Ç ç
|
çe
|
/tʃ/
|
|
ЧI чI
|
чIа
|
Ç̇ ç̇
|
ç̇e
|
/tʃ’/
|
|
Ш ш
|
шэ
|
Ş ş
|
şa
|
/ʃ/
|
|
Щ щ
|
щэ
|
-
|
-
|
-
|
|
(Ъ) ъ
|
чIогIа хьаьрк
|
Ə ə
|
ç̇oġaẋärk
|
/ʔ/
|
|
(Ы) ы
|
ы
|
-
|
-
|
-
|
|
(Ь) ь
|
кIеда хьаьрк
|
-
|
-
|
-
|
|
Э э
|
э
|
E e
|
e
|
/e/etc.
|
|
Ю ю
|
ю
|
yu
|
-
|
/ju/etc.
|
|
Юь юь
|
юь
|
yü
|
-
|
/jy/etc.
|
|
Я я
|
я
|
ya
|
-
|
/ja/etc.
|
|
Яь яь
|
яь
|
yä
|
-
|
/jæ/etc.
|
|
I I
|
Iа
|
J j
|
ja
|
/ʡ/, /ˤ/
|
在1992年, 采用一种新的拉丁字母, 不过随着分离政府被击败, 西里尔字母重新恢复.
|
A a
|
Ä ä
|
B b
|
C c
|
Ċ ċ
|
Ç ç
|
Ç̇ ç̇
|
D d
|
|
E e
|
F f
|
G g
|
Ġ ġ
|
H h
|
X x
|
Ẋ ẋ
|
I i
|
|
J j
|
K k
|
Kh kh
|
L l
|
M m
|
N n
|
Ŋ ŋ
|
O o
|
|
Ö ö
|
P p
|
Ph ph
|
Q q
|
Q̇ q̇
|
R r
|
S s
|
Ş ş
|
|
T t
|
Th th
|
U u
|
Ü ü
|
V v
|
Y y
|
Z z
|
Ƶ ƶ
|
|
Ə ə
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
语音
播报
编辑
辅音
与其他
高加索语言
一样，车臣语的辅音数量相当多：视乎方言或分析的方法，可以从大约40个到60个不等，远比其他
欧洲语言
多很多。而跟当地的语言一样，车臣语的辅音同时包含了
清浊音
及
送气与不送气
的四种不同变化，也有
长
硬
塞音
。括号者借自外来语。
尚有20余个咽化辅音（仅出现在名词、副词，多在元音ə、ɑː前）未标示。
元音
而与其它大多数高加索语言不同的是，车臣语元音数量极多，标准语里共16个单元音（八长八短），11个复元音（三长三短，以下表中未出现的还有uj、woj、aj、ow、ew）。
其中许多元音会经由音变产生。例如：
-
/æ/、/æː/虽在书写中标示，且被大多数车臣语使用者认同为独立元音；实际上/æ/只出现在咽化辅音前，与/e/互补；/æː/只在闭音节中出现，与/e̞ː/互补。
-
咽化辅音后，/i/、/y/、/u/、/je/、/wo/分别变成[əi]、[əy]、[əu]、[ej]、[ow]。
据考证，车臣语原本仅有/a//e//i//o//u/五个元音，而这五个元音也分长短。
词汇
播报
编辑
数词
基数词
：
|
0
|
ноль
|
10
|
итт
|
20
|
ткъа
|
|
1
|
цхьаъ
|
11
|
цхьайтта
|
21
|
ткъе цхьаъ
|
|
2
|
шиъ
|
12
|
шийта
|
22
|
ткъе шиъ
|
|
3
|
кхоъ
|
13
|
кхойтта
|
23
|
ткъе кхоъ
|
|
4
|
диъ
|
14
|
дейтта
|
24
|
ткъе диъ
|
|
5
|
пхиъ
|
15
|
пхийтта
|
25
|
ткъе пхиъ
|
|
6
|
ялх
|
16
|
ялхитта
|
26
|
ткъе ялх
|
|
7
|
ворхІ
|
17
|
вуьрхІитта
|
27
|
ткъе ворхІ
|
|
8
|
бархІ
|
18
|
берхІитта
|
28
|
ткъе бархІ
|
|
9
|
исс
|
19
|
ткъайоьссина, ткъесна
|
29
|
ткъе исс
|
|
10
|
итт
|
100
|
бІе
|
1,000
|
эзар
|
|
20
|
ткъа
|
200
|
ши бІе
|
2,000
|
ши эзар
|
|
30
|
тъке итт
|
300
|
кхо бІе
|
3,000
|
кхо эзар
|
|
40
|
шовзткъа
|
400
|
диъ бІе
|
4,000
|
диъ эзар
|
|
50
|
шовзткъе итт, ах бІе
|
500
|
пхи бІе
|
5,000
|
пхи эзар
|
|
60
|
кхузткъа
|
600
|
ялх бІе
|
6,000
|
ялх эзар
|
|
70
|
кхузткъе итт
|
700
|
ворхІ бІе
|
7,000
|
ворхІ эзар
|
|
80
|
дезткъа
|
800
|
бархІ бІе
|
8,000
|
бархІ эзар
|
|
90
|
дезткъе итт
|
900
|
исс бІе
|
9,000
|
исс эзар
|
|
-
|
-
|
-
|
-
|
10,000
|
итт эзар
|
|
-
|
-
|
150
|
цхьа бІе, ах бІе
|
100,000
|
бІе эзар
|
|
-
|
-
|
-
|
-
|
1,000,000
|
миллион
|
|
-
|
-
|
-
|
-
|
1,000,000,000
|
миллиард
|
序数词
：
|
0
|
-
|
10
|
итталгІа, уьтталгІа
|
20
|
ткъолгІа
|
|
1
|
хьалхара, юьххьера
|
11
|
цхьайтталгІа
|
21
|
ткъе хьалхара
|
|
2
|
шолгІа
|
12
|
шийталгІа, шуьйтталгІа
|
22
|
ткъе шолгІа
|
|
3
|
кхоалгІа
|
13
|
кхойтталгІа
|
23
|
ткъе кхоалгІа
|
|
4
|
доьалгІа
|
14
|
доьйтталгІа
|
24
|
ткъе доьалгІа
|
|
5
|
пхоьалгІа
|
15
|
пхуьйтталгІа
|
25
|
ткъе пхоьалгІа
|
|
6
|
йолхалгІа
|
16
|
йолхуьтталгІа
|
26
|
ткъе йолхалгІа
|
|
7
|
ворхІалгІа
|
17
|
вуьрхІитталгІа
|
27
|
ткъе ворхІалгІа
|
|
8
|
бархІалгІа
|
18
|
берхІитталгІа
|
28
|
ткъе борхІалгІа
|
|
9
|
уьассалгІа
|
19
|
ткъайоьссналгІа, ткъесналгІа
|
29
|
ткъе уссалгІа
|
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
|
10
|
итталгІа, уьтталгІа
|
100
|
бІолгІа
|
1,000
|
эзарлагІа
|
|
20
|
ткъолгІа
|
200
|
бІолгІа
|
2,000
|
ши эзарлагІа
|
|
30
|
тъке уьтталгІа
|
300
|
кхо бІолгІа
|
3,000
|
кхо эзарлагІа
|
|
40
|
шовзткъалгІа
|
400
|
диъ бІолгІа
|
4,000
|
диъ зэарлагІа
|
|
50
|
шовзтке уьтталгІа
|
500
|
пхи бІолгІа
|
5,000
|
пхи эзарлагІа
|
|
60
|
кхузткъалгІа
|
600
|
ялх бІолгІа
|
6,000
|
ялх эзарлагІа
|
|
70
|
кхузткъе уьтталгІа
|
700
|
ворхІ бІолгІа
|
7,000
|
ворхІ эзарлагІа
|
|
80
|
дезткъалгІа
|
800
|
бархІ бІолгІа
|
8,000
|
бархІ эзарлагІа
|
|
90
|
дезткъе уьтталгІа
|
900
|
исс бІолгІа
|
9,000
|
исс эзарлагІа
|
|
-
|
-
|
-
|
-
|
10,000
|
итт эзарлагІа
|
|
-
|
-
|
-
|
-
|
100,000
|
бІе эзарлагІа
|
